„Szpulki losów” to trzeci, niezwykle klimatyczny i mroczny tom sagi Siostry Jutrzenki autorstwa Renaty Kosin. To powieść, która mistrzowsko zaciera granice między realizmem magicznym, sagą rodzinną a pełnym napięcia dramatem historycznym. Fabuła genialnie operuje dwiema osiami czasu: okresem od przewrotu majowego do wybuchu II wojny światowej oraz przełomem XX i XXI wieku.
Na płaszczyźnie współczesnej Michalina kontynuuje swoje prywatne śledztwo, zapoczątkowane odnalezieniem pamiętnika antenata rodu, Antoniego. Próbując posklejać zniszczone fragmenty rodzinnej historii z Podlasia, odkrywa makabryczne sekrety i tragiczne wydarzenia. To one ukształtowały losy dumnego rodu Śmiałowskich oraz połączyły ich z niezwykłą linią kobiet reprezentowaną przez Arachnę.
W licznych perypetiach rodziny ważki okazuje się wątek Michała, który wypisz, wymaluj przypomina Tomaszka Niechcica z Nocy i dni Marii Dąbrowskiej – to kobieciarz i hazardzista. Jego miłosne podboje znacząco wpłynęły na życie innych członków rodu, chociażby na brata Antoniego oraz porwaną z klasztoru Zosieńkę.
Współcześnie z kolei Michalina szuka własnej drogi. Porzucenie przez nią marzenia o medycynie przypomina rzut monetą, jednak to lniana przędza – rodowy talizman – ostatecznie decyduje o jej przyszłości. Obrany kierunek studiów determinuje decyzję o napisaniu książki o historii rodu. Gromadząc materiały, Michalina ujawnia szereg tajemnic związanych z rodzinnymi artefaktami: srebrną landanką, guzikiem Napoleona, pierścieniem ze szmaragdowym oczkiem i zwitkiem lnianych nici, uprzędzionym niegdyś przez jej praprababkę, Arachnę.
Najmocniejszą stroną Szpulek losów jest ich warstwa symboliczna. Autorka w genialny sposób podnosi codzienne, z pozoru banalne przedmioty do rangi potężnych rodowych talizmanów, z których każdy niesie ze sobą ogromny ładunek emocjonalny. Wspomniany motek nici staje się materialnym odbiciem ludzkiego przeznaczenia, wiecznej opieki oraz miłości silniejszej niż śmierć. Ostrze landanki ewoluuje z narzędzia przemocy w symbol dawania nowego życia. Guzik, przekazywany potrzebującym, pozwala odmienić zły los, a stary pierścień to klasyczny znak tożsamości, ciągłości linii krwi oraz sekretów przekazywanych wraz z nazwiskiem i tradycją.
Kosin z ogromnym wyczuciem ożywia starosłowiańskie, mitologiczne motywy trzech bogiń losu, które według wierzeń naszych przodków pojawiały się przy kołysce nowo narodzonego dziecka, by utkać dla niego dolę i niedolę. Sprawia to, że wiejskie Podlasie zyskuje gęstą, niemal hipnotyzującą atmosferę, w której przeszłość nigdy nie umiera, a duchy przodków namacalnie sterują decyzjami żywych. Autorka wspaniale przeniosła te wierzenia w realia sagi Śmiałowskich. Odkrycie Michaliny, że koniec kłębuszka nie został ucięty przez los, lecz świadomie przerwany, pozwala ostatecznie zrozumieć dawny gest Arachny. To czysta, choć tragiczna poezja. Pokazuje ona, że jej małżeństwo z Witoldem Śmiałowskim nie było zwykłym związkiem, ale całkowitym, duchowym stopieniem się dwóch istot w jedno. Ponieważ ich miłość okazała się silniejsza niż czas, Arachna – niczym mityczna tkaczka – odmówiła bycia bierną ofiarą przeznaczenia. Skoro nie mogła cofnąć śmierci męża, sama zdecydowała o zerwaniu własnej nitki życia, by nie musieć trwać w świecie bez niego.
Styl autorki jest gładki i plastyczny niczym literacki arras, a przy tym pełen szacunku dla historycznego detalu. Kosin nie spieszy się z dawaniem odpowiedzi – dawkuje napięcie, zmuszając czytelnika do wnikliwej uwagi. Każda postać, od dumnej szlachty po tajemnicze znachorki, ma swój unikalny, wyrazisty głos. Książka trzyma w napięciu do ostatnich stron, a finałowy wypadek Michasia w momencie zaręczyn jego matki to bezwzględny, emocjonalny cios, który nie pozwala odłożyć serii na półkę i zmusza do natychmiastowego sięgnięcia po kolejny tom.
Szpulki losów to nie jest zwykłe, lekkie romansidło historyczne, ale głęboka, przejmująca i momentami brutalna opowieść o tym, jak nierozerwalne są więzy krwi. Renata Kosin udowadnia, że wolna wola człowieka zawsze musi boksować się z przeznaczeniem.
Autor: Renata Kosin
Tytuł: Szpulki losów
Wydawnictwo: Filia
Rok wydania: 2020
(UH)
